Vortaro

Vortaro

a

interj. ho! ha! uf! nu! oj! aŭ! (emocivorto)

akesi

s. malkaresinda besto, rampulo, amfibio

ala

s. nenio, neado, nul

mod. ne, neniu

interj. ne

alasa

vt. ĉasi, serĉi manĝaĵon

ale, ali

s. ĉio, ĉio ajn, la vivo, la universo

mod. ĉiu(j), tuta, kompleta

anpa

s. malsupro, subo, suba parto, planko

mod. malsupra, malsupren, suba, suben

ante

s. diferenco, malsameco

mod. alia, malsama

vt. ŝanĝi, aliigi

la alie, alikaze, aliokaze, aliiel, alimaniere

anu

konj. aŭ

awen

mod. restanta, cetera, daŭra

vt. gardi

vn. resti, atendi, daŭri

e

div. -n (indikas rektan objekton)

en

konj. kaj (uzata por kunordigi substantivojn)

esun

s. markto, vendejo, bazaro, komerca transakcio

ijo

s. aĵo, afero, io, objekto

mod. de io, pri io

vt. objektigi

ike

s. negativeco, malbono, malico

mod. malbona, aĉa, malĝusta, malica, tro kompleksa, (figure) malsana

vt. malbonigi, noci

vn. aĉi

interj. ho ve!

ilo

s. ilo, maŝino

insa

s. eno, interno, interna mondo, centro, ventro

mod. ena, interna

jaki

s. malpuro, poluo, rubo

mod. malpura, naŭza

vt. malpurigi, polui

interj. kiom naŭze!

jan

s. homo, ulo, persono, estaĵo, iu, enloĝanto, ano

mod. homa, ies, persona, homara

vt. personigi, homigi

jelo

s. flava, helverda

jo

s. havado

vt. havi, enhavi, enteni

kama ricevi, preni

kala

s. fiŝo, marbesto, marmanĝaĵo

kalama

s. sono, bruo, voĉo

vt. sonigi, ludi (instrumenton)

vn. soni, brui, sonori

kama

s. evento, okazo, hazardo, veno, komenco

mod. venanta, estonta

vt. venigi

vn. veni, iĝi, aperi, alveni, okazi, agi por veni al iu stato, sukcesi, ek-

kasi

s. planto, folio, herbo, arbo, ligno

ken

s. povo, kapablo, rajto

mod. pova, rajta, kapabla, libera

vt. ebligi, rajtigi, permesi

vn. povi, kapabli, rajti

kama eble, eblas ke

kepeken

vt. uzi, utiligi

prep. per, pere de

kili

s. frukto, pulpa legomo, fungo

kin

interj. emocivorto

kin (ĝis 2014)

mod. ankaŭ, eĉ, ja (akcentas la vorto(j)n antaŭ si)

kiwen

s. malmolaĵo, ŝtono, metalo, mineralo, argilo

mod. malmola, dura, solida, ŝton(ec)a, metala

ko

s. duonsolida aŭ premebla, substanco, ekz. pasto, pulvoro, gumo

kon

s. aero, vento, odoro, animo

mod. aera, gasa

kule

s. koloro, farbo

mod. kolora, bunta

vt. kolori, farbi

kulupu

s. grupo, komunumo, kolektivo, asocio, firmao, popolo

mod. komuna publika, socia, kolektiva, asocia

kute

mod. aŭda, aŭskulta

vt. aŭskulti, aŭdi

la

div. (inter kunteksta adverbo aŭ esprimo kaj la ĉefa frazo)

lape

s. dormo, ripozo

mod. dorm(ant)a, ripoza

vn. dormi, ripozi

laso

mod. blua, bluverda

lawa

s. kapo, menso

mod. ĉefa, estra

vt. estri, regi

len

s. vestoj

lete

s. malvarmo

mod. malvarma, frida, nekuirita

vt. malvarmigi

li

div. (uzata inter iu ajn subjekto, krom mi kaj sina, kaj ties verbo, kaj ankaŭ por enkonduki novan verbon por la sama subjekto)

lili

mod. malgranda, eta, juna, iomete, mallonga, maldika, malalta, malmulte, malpli

vt. malpliigi, mallongigi, malgrandigi

linja

s. longa, tre maldika, malfirma objekto, ekz. ŝnuro, haro(j), ĉeno

lipu

s. plata kaj faldebla objekto, ekz. papero, karto, bileto

loje

mod. ruĝa

lon

vn. ĉeesti ie, veri, ekzisti, esti veka

interj. jen mi, mi estas tie, tio estas, tiel estas

prep. esti en/ĉe/sur/je

luka

s. mano, brako

lukin

s. okulo

mod. vida, vide, konscia, atentema

vt. vidi, rigardi, spekti, observi, legi

vn. vidi, atenti

lupa

s. truo, aperturo, orifico, fenestro, pordo

ma

s. tero, la Tero, lando, ekstera (tereno), kam(ar)o

mama

s. patrino, patro, gepatroj

mod. patrina, patra, gepatra

mani

s. mono, materia havaĵo, valuto, dolaro, kapitalo

meli

s. ino, virino, edzino, koramikino, fianĉino, femalo

mod. ina, ineca

mi

s. mi, ni

mod. mia, nia

mije

s. viro, edzo, koramiko, fianĉo, masklo

mod. vira, vireca

moku

s. manĝaĵo, manĝo, nutraĵo

vt. manĝi, trinki, gluti, enstomakigi, konsumi

moli

s. morto

mod. morta, mortiga

vt. mortigi

vn. morti, esti, morta

monsi

s. dorso, malantaŭo, pugo, postaĵo

mod. dorsa, malantaŭa

mu

interj. blek! ŭa! miaŭ! ra! ktp. (ĉarma bestokrio)

mun

s. luno

mod. luna

musi

s. amuzo, ludo, distraĵo, arto

mod. amuza, luda, distra, arta

vt. amuzi, distri

vn. ludi, amuziĝi, distriĝi

mute

s. kvanto, multo, kiomo

mod. multaj, tre, pluraj, multe, pli da

vt. multigi

namako

mod. nova, freŝa, alia, plia, ankoraŭ (da)

nanpa

s. numero

alia -a (unua, dua, ktp.)

nasa

mod. freneza, stulta, ebria, stranga

vt. frenezigi, strangigi

nasin

s. maniero, vojo, strato, kutimo, -ismo, sistemo, metodo

nena

s. elstaraĵo, nazo, mont(et)o, butono

ni

mod. tio, ĉi tio, tiu, ĉi tiu, ĉi-, jena

nimi

s. vorto, nomo

noka

s. kruro, gambo, piedo

o

div. vokativo aŭ u-tempo (imperativo)

interj. he! (por altiri ies atenton)

oko (ĝis 2014)

s. okulo

mod. okula

olin

s. amo

mod. ama

vt. ami (iun)

ona

s. ŝi, li, ĝi, ili

mod. ŝia, lia, ĝia, ilia

open

vt. malfermi, ŝalti

pakala

s. fuŝo, akcidento, katastrofo, detruo, eraro, damaĝo, rompo

vt. fuŝi, rompi, vundi, damaĝi

vn. fuŝiĝi, disfali, rompiĝi

interj. fek!

pali

s. ag(ad)o, laboro, fako, projekto

mod. aga, labora, aktiva, funkcia

vt. fari, konstrui, krei

vn. agi, labori, funkcii

palisa

s. longa kaj ĉefe malmola objekto, ekz. stango, bastono, branĉo, vergo

pan

s. cerealaĵo, greno, rizo, pano, pastaĵo

pana

s. dono, sendo, interŝanĝo

vt. doni, meti, sendi, eligi, kaŭzi

pi

div. de, apartenanta al (precipe utilas por rompi la regulan grupiĝon de modifiloj)

pilin

s. sento(j), emocio(j), koro

vt. senti, opinii, pensi, sensi, tuŝi, palpi

vn. senti sin

pimeja

s. mallumo, nigro

mod. malluma, nigra, malhela

vt. mallumigi, malheligi

pini

s. fino, ekstremo, pinto

mod. fina, finita, pasinta, farita, antaŭ

vt. fini, fermi, malŝalti

pipi

s. insekto, araneo

poka

s. flanko, kokso, apudo

mod. apuda, najbara

prep. en la akompano de, kun, apud

poki

s. ujo, skatolo, bovlo, taso, glaso, botelo

pona

s. bono, simplo, pozitivo

mod. bona, simpla, pozitiva, afabla, ĝusta, taŭga

vt. (pli)bonigi, ripari

interj. bone! bonege! dankon! en ordo!

pu

mod. interaga kun oficiala tokipona libro

sama

mod. sama, simila, egala, samgrava, samsituacia

prep. kiel, ŝajni

seli

s. fajro, varmo

mod. varma, kuirita

vt. varmigi, kuiri, fajrigi

selo

s. ekstero, supraĵo, haŭto, ŝelo, formo

seme

alia ki- (demandvorto)

sewi

s. alto, supro, supreco, suro

mod. supera, alta, nobla, religia, formala

sijelo

s. korpo, fizika stato

sike

s. rondo, cirklo, rado, sfero, bulo, pilko, ciklo

mod. ronda, cirkla, rada, sfera, bula, pilka, cikla

sin

mod. nova, freŝa, alia, plia, ankoraŭ (da)

vt. renovigi

sina

s. vi

mod. via

sinpin

s. antaŭo, brusto, torso, vizaĝo, muro

sitelen

s. bildo, foto, imago, desegno

vt. desegni, skribi

sona

s. scioj, saĝeco, inteligenteco, kompreno

vt. scii, kompreni, koni

vn. scii, kompreni

kama lerni, studi

soweli

s. besto, precipe tera mambesto, aminda besto; viando de mamulo, ekz. bovaĵo, porkaĵo

suli

s. grandeco

mod. granda, alta, dika, longa, plenaĝa, grava

vt. grandigi, longigi

suno

s. suno, lumo

supa

s. horizontala supraĵo, ekz. meblo, tablo, seĝo, kuseno, planko

suwi

s. dolĉaĵo

mod. dolĉa, afabla, aminda

vt. dolĉigi

tan

s. deveno, kialo, origino

prep. de, pro, el, fare de, far

taso

mod. nur, nura, sola

konj. sed

tawa

s. movo, transporto

mod. mova, transporta

vn. iri al, vojaĝi, moviĝi, foriri

vt. movi, transporti

prep. al, por, ĝis

telo

s. akvo, trinkaĵo, likvaĵo, suko, saŭco

mod. akva, likva, suka, saŭca

vt. akvumi, lavi per akvo

tenpo

s. tempo, tempoperiodo, momento, daŭro, situacio

toki

s. lingvo, parolado, komunikado

mod. parola, lingva, komunika

vt. diri, komuniki

vn. paroli, babili, komunikiĝi interj. saluton!

tomo

s. interna konstruita spaco, ekz. domo, hejmo, ĉambro, konstruaĵo

mod. urba, doma, hejma

tu

s. duo, paro

mod. du

vt. duobligi, duigi, dividi/tranĉi en du

unpa

s. seksumo, amoro, fikado, volupto

mod. erotika, seksuma, amora

vt. seksumi kun, amori kun, fiki

vn. amori, seksumi

uta

s. buŝo

mod. buŝa

utala

s. konflikto, malharmonio, konkuro, batalo, milito, atako, disputo, fizika aŭ verba perforto

vt. bati, frapi, ataki, konkuri kun, atenci

walo

s. blanko, blankaĵo, blankeco, heleco

mod. blanka, hela

wan

s. unuo, elemento, ero, parto, peco

mod. unu, iu

vt. unuigi

waso

s. birdo, flugilhava besto, kokidaĵo, kortobirdaĵo

wawa

s. energio, potenco, forto, fortikeco, vigleco

mod. energia, forta, intensa, potenca, certa, memfida

vt. fortigi, fortikigi, vigligi

weka

s. foresto, manko

mod. fora, forestanta, mankanta

vt. forigi

wile

s. deziro, bezono, devo, volo, espero

mod. necesa, deviga, bezonata

vt. voli, bezoni, deziri, devi, -os, ŝatus, emi, esperi